Ugushirwa mu migwi kw'ingaburo y'acides aminés

Oct 05, 2025 Sima ubutumwa

Asidi amino zihambaye: Izo ni asidi amino umubiri w’umuntu (canke ibindi bikoko bifise urutirigongowe) udashobora kwihingurira canke zikaba zifise urugero rwo kwihingurira kure y’ivyo umubiri ukeneye kandi zitegerezwa guhabwa n’ibifungurwa vyo hanze. Ivyo bisabwa ku bantu bakuze ni nk’ibice 20% gushika kuri 37% vy’ivyo bisabwa kugira ngo umuntu agire poroteyine. Hari ubwoko 8, kandi ibikorwa vyavyo ni ibi bikurikira:

Lysine: Itera ubwonko gukura, ni igice c’igitigu n’igihimba c’umubiri, itera imbere mu guhindura ibinure, itunganya igihimba c’umubiri citwa pineal, igihimba c’umubiri c’amabere, igihimba c’umubiri citwa corpus luteum n’igihimba c’umubiri c’amabere, kandi ikabuza utugingo ngengabuzima gusenyuka;

Tryptophan: Itera imbere mu guhingura umutobe wo mu nda n’umutobe wo mu maraso;

Phenylalanine: Igira uruhara mu gukuraho ukubura ubushobozi bw’amafyigo n’umuhogo;

Methionine: Igira uruhara mu guhingura hemoglobine, utugingo ngengabuzima n’amaraso, kandi ifise igikorwa co guteza imbere umutsi, amafyigo n’amaraso;

Threonine: Ifise igikorwa co guhindura aside amino zimwe zimwe kugira ngo umuntu ashike ku buringanire;

Isoleucine: Igira uruhara mu gutunganya no guhindura ibiribwa mu mubiri, mu mubiri no mu mubiri w’umubiri;

Leucine: Iringaniza isoleucine;

Valine: Ikora ku mubiri w’umubiri, ku gitereko c’amabere no ku gitereko c’amabere. Asidi amino zikenewe cane n’izikenewe cane: Asidi amino umubiri w’umuntu ushobora gukora ariko akenshi zidashobora gushitsa ivyo ukeneye zisanzwe zitwa asidi amino zikenewe cane canke zikenewe cane. Ivyo ahanini ni arginine na histidine, ari vyo bihimba vy’umubiri bihambaye mu gihe c’ukukura kw’umwana. Umubiri w’umuntu ukeneye aside amino zihambaye ugabanuka uko umuntu akura, kandi mu bantu bakuze baragabanuka cane ugereranyije n’abana bato. Inshingano zavyo ni izi:

Arginine: Arginine n’imiti itera aside deoxycholique (minoxaline) ni imiti myiza yo kuvura indwara ya sifilisi, indwara y’umuhondo iterwa n’imigera, n’ibindi.

Histidine: Ishobora gukoreshwa nk’ikintu co gupima ubuzima n’imiti, kandi ikoreshwa no mu kuvura indwara z’umutima, amaraso make, indwara y’ibihaha n’ibindi.

Asidi amino zitari-iz’ingenzi: Izo ni asidi amino abantu (canke ibindi bikoko bifise urutirigongoye) bashobora gukora bivuye ku bintu vyoroshe bibanza kandi ntibikeneye kuronka mu vyo barya. Ingero ni nk’ivyo bita glycine na alanine.